Wydziedziczenie

By | 16 września 2014

Testament: wydziedziczenie

Nikt z nas nie chciał by być wydziedziczony. To wyraz szczególnego ukarania członka rodziny. Pozbawia go wszystkich uprawnień majątkowych jakie mógłby mieć po zmarłym.

Na początku muszę zauważyć, że wydziedziczenie nie jest tym co powszechnie przyjęło się uważać. Gdy ktoś zostanie pominięty w testamencie to uważa, że został wydziedziczony. Spadkodawca nie chciał by otrzymał on jakikolwiek udział w spadku. Należy jednak pamiętać, że pominiętym w testamencie małżonkom, rodzicom, zstępnym (dzieciom i w niektórych przypadkach wnukom) należy się zachowek. Wydziedziczenie jest w istocie właśnie pozbawieniem uprawnionych do otrzymania zachowku. Innymi słowy, wydziedziczając spadkodawca wyraża swoje życzenie by wskazane osoby nie otrzymały kompletnie nic.

Przeczytaj wpis „Wszystko o zachowku”

Kiedy można wydziedziczyć

Wydziedziczenie w praktyce jest bardzo trudne. Można wydziedziczyć tylko w ściśle określonych przypadkach, wskazanych w art. 1008 kodeksu cywilnego. Brzmi on następująco:

Art. 1008 Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Każdy inny powód wskazany w testamencie będzie nieważny.

Postępowanie niezgodne z zasadami współżycia społecznego ma miejsce wtedy, gdy na przykład uprawniony: żyje z działalności przestępczej lub prowadzi działalność przestępczą, jest alkoholikiem lub narkomanem, prostytuuje się, jest hazardzistą lub jest nadmiernie rozrzutny, uchyla się od pracy zarobkowej i żyje na cudzy koszt. Przykładów może być sporo. Zwróćcie uwagę, że działanie to musi być czynione wbrew woli spadkodawcy i musi być uporczywe. Czyli spadkodawca musi uzewnętrznić swoje niezadowolenie ze sposobu postępowania uprawnionego. Samo wskazanie tego w testamencie to za mało. Działanie to musi też być uporczywe. Do wydziedziczenia nie może zatem dojść po jednorazowym incydencie.

Popełnienie przestępstwa umyślnego może dotyczyć zarówno osoby spadkodawcy jak i osób mu bliskich (innych członków rodziny, jak i np. konkubenta lub przyjaciela). Katalog przestępstw ograniczony jest do przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności. Tak więc kradzież na szkodę spadkodawcy nie jest wystarczającym powodem do wydziedziczenia. Kradzież może jednak prowadzić do niegodności. Pamiętajmy jednak, że przestępstwo ma miejsce tylko wtedy, gdy zostanie stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu. Bez znaczenie jest to czy uprawniony został ukarany czy sąd z jakiegokolwiek powodu odstąpił od ukarania.

Obraza czci to wystąpienia publiczne obrażające słowem lub czynem osobę spadkodawcy lub osobę jemu bliską. Może to być pomawianie w gronie rodzinnym, w Internecie lub w inny sposób. Obrazą czci jest także ubliżanie połączone z posługiwaniem się językiem wulgarnym i obraźliwym, nawet pod wpływem alkoholu. Znowu musi to być działanie o charakterze rażącym. Jednorazowa awantura nie jest wystarczającą przyczyną do wydziedziczenia.

Nie dopełnia obowiązków rodzinnych ten kto na przykład: w miarę swoich możliwości nie udziela wsparcia w trakcie choroby, nie wypełnia obowiązku alimentacyjnego, nie utrzymuje kontaktów z rodziną. Zwróćmy uwagę, że dopełnianie obowiązków rodzinnych nie musi polegać tylko na finansowym wsparciu. Do obowiązków rodzinnych zalicza się także opiekę, współdziałanie na rzecz rodziny, pocieszanie w chorobie czy na łożu śmierci. Znowu zaniechanie to musi być uporczywe i tak obiektywnie oceniane.

Jeszcze raz podkreślam, że nie można wydziedziczyć z innych przyczyn niż wskazane w ustawie.

Jak wydziedziczamy

Wydziedziczenia dokonujemy czyniąc odpowiednią wzmiankę w testamencie. Muszę przy tym zwrócić uwagę, że przyczyna wydziedziczenia musi być w testamencie wskazana bardzo precyzyjnie. Nie wystarczy tylko zacytować fragment przepisu ustawy. Trzeba konkretnie napisać za co wydziedziczamy. Opis musi być na tyle precyzyjny, by można było przypisać zaistniałe wydarzenia do  przynajmniej jednej ze wskazanych wyżej okoliczności ustawowych. Możemy wydziedziczenie opisać jak w poniższych przykładach:

Wydziedziczam mojego syna Grzegorza, który nie chciał się opamiętać mimo moich licznych próśb i nie porzucił stylu życia opartego o nadużywanie alkoholu, narkotyki i hazard.

Wydziedziczam mojego syna Adama Kowalskiego gdyż nie utrzymuje on ze mną żadnych kontaktów rodzinnych od ponad dziesięciu lat, nie interesował się mną również w czasie ciężkiej choroby jak również odmówił mi wsparcia w okresie wielomiesięcznego pobytu w szpitalu.

Wydziedziczam moją córkę Paulinę ponieważ wielokrotnie pomawiała mnie w gronie rodzinnym i wśród znajomych używając przy tym słów wulgarnych i obraźliwych o czym dowiadywałem się systematycznie od innych krewnych. 

Wydziedziczam mojego syna Łukasza Kowalskiego ponieważ jest hazardzistą i alkoholikiem. Nadto zaniedbywał swoją rodzinę, urządzał im karczemne całonocne awantury i mimo moich wielokrotnych próśb nie chciał podjąć leczenia. 

Kiedy nie zadziała wydziedziczenie

Trzeba pamiętać, że z wydziedziczenia nic nie będzie jeśli spadkodawca w testamencie kogoś wydziedziczył, a potem złe uczynki przebaczył. Przebaczenie będzie ważne nawet wtedy, gdy przebaczający będzie ubezwłasnowolniony ale dokonał go z właściwym rozeznaniem. Jeśli przebaczenie było, wydziedziczony odzyska prawo do zachowku.

Przebaczenie nie musi mieć żadnej określonej formy. Może być ustne, pisemne albo nawet dorozumiane. Na przykład wtedy gdy po długiej nieobecności w domu dziecko wróciło, padło w ramiona ojca i w późniejszym czasie miało dobre relacje z rodziną. Przebaczenie możne nastąpić także w kolejnym testamencie lub poprzez zmianę testamentu.

Co się stanie po wydziedziczeniu dziecka lub wnuka

Pisałem już, że wydziedziczyć można małżonka, rodziców lub zstępnych. Gdy wydziedziczymy swoje dziecko lub wnuka (i kolejnych prawnuków), uprawnienie do zachowku przejdzie na jego dzieci lub wnuki. Muszę zauważyć, że jeżeli będą one niepełnoletnie albo trwale niezdolne do pracy, to otrzymają większy zachowek niż przysługiwałby wydziedziczonemu. Zachowek wydziedziczonego wynosiłby połowę tego co by dziedziczył w ramach dziedziczenia ustawowego, a zachowek małoletniego lub trwale niezdolnego do pracy wynosi dwie trzecie tego udziału. Nie zawsze więc wydziedziczenie jest opłacalnym krokiem.

Koniecznie przeczytaj wpis o sporządzaniu testamentu własnoręcznego!